นิทานชาดก

Home / หลักธรรม / นิทานชาดก

ชาดก (สันสกฤต: บาลี: जातक) เป็นเรื่องราวหรือชีวประวัติในอดีตชาติของพระโคตมพุทธเจ้า คือ สมัยที่พระองค์เป็นพระโพธิสัตว์บำเพ็ญบารมีอยู่ พระองค์ทรงนำมาเล่าให้พระสงฆ์ฟังในโอกาสต่างๆ เรียกเรื่องในอดีตของพระองค์นี้ว่า ชาดก ชาดกเป็นเรื่องเล่าคล้ายนิทาน บางครั้งจึงเรียกว่า นิทานชาดก

ซึ่งชาดกที่พระองค์ทรงเล่านั้นมีหลายร้อยเรื่องว่าทรงเคยเกิดเป็นมนุษย์บ้าง เป็นสัตว์บ้าง แต่ที่รู้จักกันโดยทั่วไป คือ 10 ชาติสุดท้ายที่เรียกว่าทศชาติชาดก และชาติสุดท้ายที่สุดที่ทรงเสวยพระชาติเป็นพระเวสสันดร จึงเรียกเรื่องพระเวสสันดรนี้ว่า มหาเวสสันดรชาดก

 

นิทานชาดก

 

ความหมายของชาดก

ชาตก หรือ ชาดก แปลว่า ผู้เกิด มีรากคำมาจากธาตุ (Root) ว่า ชนฺ แปลว่า “เกิด” แปลง ชนฺ ธาตุเป็นชา ลง ต ปัจจัยในกิริยากิตก์ ต ปัจจัยตัวนี้กำหนดให้แปลว่า “แล้ว” มีรูปคำเป็น “ชาต” แปลว่า เกิดแล้ว เสร็จแล้วให้ลง ก ปัจจัยต่อท้ายอีกสำเร็จรูปเป็น “ชาดก” อ่านออกเสียงตามบาลีสันสกฤตว่า “ชา-ตะ-กะ” แปลว่าผู้เกิดแล้ว เมื่อนำคำนี้มาใช้ในภาษาไทย เราออกเสียงเป็น ชาดก โดยแปลง ต เป็น ด และให้ ก เป็นตัวสะกดในแม่กก

ในความหมาย คือ เล่าถึงการที่พระโพธิสัตว์เวียนว่ายตายเกิด ถือเอากำเนิดในชาติต่าง ๆ ได้พบปะผจญกับเหตุการณ์ดีบ้างชั่วบ้าง แต่ก็ได้พยายามทำความดีติดต่อกันมากบ้างน้อยบ้างตลอดมา จนเป็นพระพุทธเจ้าในชาติสุดท้าย กล่าวอีกอย่างหนึ่ง จะถือว่า เรื่องชาดก เป็นวิวัฒนาการแห่งการบำเพ็ญคุณงามความดีของพระโพธิสัตว์อยู่ก็ได้ ในอรรถกถาแสดงด้วยว่า ผู้นั้นผู้นี้กลับชาติมาเกิดเป็นใครในสมัยพระพุทธเจ้า แต่ในบาลีพระไตรปิฎกกล่าวถึงเพียงบางเรื่อง เพราะฉะนั้น สาระสำคัญจึงอยู่ที่คุณงามความดีและอยู่ที่คติธรรมในนิทานนั้นๆ

 

ประเภทของชาดก

ชาดกมี 2 ประเภท ดังนี้

1. ชาดกนิบาต หรือที่เรียกว่า นิบาตชาดก หมายถึง ชาดกทั้ง 547 เรื่อง ที่มีอยู่ในคัมภีร์ขุททกนิกายของพระสุตตันตปิฎกในพระไตรปิฎกภาษาบาลี นิบาตชาดกแต่งเป็นคาถาคือคำฉันท์ล้วนๆ โดยจะมีการแต่งขยายความเป็นร้อยแก้ว เป็นอรรถกถาชาดก เหตุที่เรียกว่า นิบาตชาดก ก็เพราะว่า ชาดกในพระไตรปิฎกนี้จะถูกจัดหมวดหมู่ตามจำนวนคาถา มีทั้งหมด 22 หมวด หรือ 22 นิบาต นิบาตสุดท้ายคือ นิบาตที่ 22 ประกอบด้วยชาดก 10 เรื่อง หรือที่เรียกว่า “ทศชาติชาดก

2. ชาดกนอกนิบาต หมายถึง ชาดกที่ไม่ปรากฏในคัมภีร์พระไตรปิฎก เป็นชาดกที่ภิกษุชาวเชียงใหม่ได้รวบรวมเรื่องราวมาจากนิทานพื้นบ้านไทยมาแต่งเป็นชาดก ขึ้นเมื่อประมาณ พ.ศ. 2000-2200 ชาดกนี้เรียกอีกชื่อว่า “ปัญญาสชาดก” แปลว่า ชาดก 50 เรื่อง และรวมกับเรื่องในปัจฉิมภาคอีก 11 เรื่องรวมเป็น 61 เรื่อง

 

นิทานชาดก จาก หนังสือนิทานชาดก โดย พระมหาสุนทร สุนฺทรธฺมโม

1. นิทานชาดก ตอน นันทิวิศาลชาดก (โคนันทิวิสาล)
2. นิทานชาดก ตอน สัญชีวชาดก (ปลุกมันขึ้นมาฆ่า)
3. นิทานชาดก ตอน วิโรจนชาดก (สุนัขจิ้งจอกอยากเป็นผู้นำ)
4. นิทานชาดก ตอน สสปัณฑิตชาดก (กระต่ายผู้สละชีวิต)
5. นิทานชาดก ตอน ติติรชาดก (บาปเกิดจากความจงใจ)
6. นิทานชาดก ตอน ทุททุภายชาดก (กระต่ายตื่นตูม)
7. นิทานชาดก ตอน พรหมทัตตชาดก (การขอ)
8. นิทานชาดก ตอน กากาติชาดก (นางกากี)
9. นิทานชาดก ตอน โคธชาดก (ฤาษีกินเหี้ย)
10. นิทานชาดก ตอน สุวรรณหังสชาดก (โลภมากลาภหาย)

 

ขอบคุณข้อมูล : https://th.wikipedia.org/wiki/%E0%B8%8A%E0%B8%B2%E0%B8%94%E0%B8%81